DESPEDIDA DO CLUB DE LECTURA PAPALIBROS

Despois de 29 anos no IES de Melide e 12 como coordinadora do Club de lectura Papalibros, chegou o (temido) momento do adeus. Por primeira vez en todo este tempo vou usar este blog, que é case máis un 

diario de profesora, para facer algo pouco habitual, unha despedida moi persoal, que talvez sexa a última entrada deste blog.

Dende que souben, no mes de marzo, que obtivera praza en Compostela no Concurso de traslados; comecei a facer unha conta atrás silenciosa porque non quería prolongar o proceso de despedida. Neste último mes, xa non  puiden ocultar nin disimular a miña marcha.

Estes días estánseme a facer moi difíciles porque me custa asumir que vou deixar un lugar é unhas xentes coas que teño un vínculo emocional tan forte. Teño medo, pánico, de non adaptarme ao meu novo centro, de estar buscando nos meus novos alumnos e compañeiros a miña xente de Melide de toda a vida, de non parar de comparar ou de ter sempre na cabeza frases que empecen "En Melide..."

Estes días son tamén difíciles porque remato as miñas xornadas laborais esgotada emocionalmente por todas as mostras de cariño que estou a recibir. Realmente este cariño percibino sempre, tiven a sorte de querer e sentirme querida por moitos alumnos e alumnas e compañeiros.

Pero de todas as despedidas, as máis especiais son as das persoas coas que compartín club de lectura. Descubro os fíos sutís que nos conectan e a rede que teceron as lecturas que compartimos. Nas nosas xuntanzas falamos de libros, pero sobre todo falamos da vida, que é onde nos leva sempre a literatura. Compartimos infinidade de emocións e sensacións nas nosas xuntanzas e sobre todo, aprendimos moito uns dos outros.

Roubándolle palabras ao poeta, o Club de lectura Papalibros foi para min un marabilloso emporio fenicio no que adquirín fermosas mercancias, nácares e corais, ámbares e ébanos e perfumes deliciosos de todo tipo. Os papalibros agasalláronme abrazos diarios, como os de Xosé Lois, que ademais regaloume un libro diminuto. O meu querido equipo de axudantes, Jorge, Lúa, Eva, Pablo, Xosé Lois e Javier regalároneme o seu tempo, a súa compaña, a súa axuda desinteresada e quitáronme traballo de enriba. Tremérone as pernas cando, ao rematar o recreo do martes, fundímonos todos nun abrazo. Lúa fíxome un debuxo precioso dunha lectora baixo unha árbore enorme, á parte de agasallarme todos os días coa súa mirada.

Podería escribir un post á parte para falar do Club de Adultos. Nunca considerei este club como parte do meu traballo, senón como ocio compartido con iguais, con xente á que me unían moitas afinidades e amistade en moitos casos. Era o club máis numeroso e en moitos momentos rondou as vinte persoas: Ermitas, Maruxa, Isa Villarabide, Isa Gayoso, Gloria, Trini, Luísa, Mari Villarabide, Mercedes, Sonia, Piru, Suso, Mariluz, Pino, Susana Castro, Mari Pardo, Carmen Cardo, Marta, Lola que xa non está con nós... Este último mércores, día habitual das nosas reunións, asistiron case todas/os non só para falar dun libro  marabilloso, Virtudes (e misterios) co seu autor, Xesús Fraga, senón tamén para despedir o noso club como corresponde. Ademais de agasallarme coa súa presenza, que fai que cada xuntanza sexa unha festa, regaláronme un cofre do tesouro cheo de palabras marabillosas... verba volant, scripta manent.

Todos os clubs de lectura, pero en especial o de adultos, fixéronme medrar como persoa e, volvendo ao meu poeta, prosigo a miña viaxe a Ítaca rica con canto gañei no camiño. 

DESPEDIDA DO CLUB DE ADULTOS CON XESÚS FRAGA

 Onte tivemos a nosa última sesión de Papalibros adultas con Xesús Fraga, arredor do seu libro Virtudes (e misterios). Por ser unha ocasión especial, celebramos esta sesión no restaurante Recuncho do Convento, no centro histórico de Melide, en lugar da nosa biblioteca Xaquín Yebra. e xuntámonos Papalibros de anos atrás e máis xentes de Melide, como o noso poeta Antom Laia, mestre de Xesús en Betanzos.

Virtudes (e misterios), libro multipremiado e un dos máis lidos en galego no que vai de ano, cóntanos, sen elementos de ficción, a historia dunha familia marcada pola emigración. Unha historia de xente humilde que loita por sobrevivir e vivir con dignidade, na que as protagonistas son mulleres afoutas: Virtudes, a avoa, a matricarca que ocupa o centro da portada e do libro, que marcha a Londres e se converte na provedora da familia; a bisavoa Elena, que queda na retagarda coidando as netas; Isabel, a nai, que xunto con súa nai asume o papel de cabeza de familia e, cando é necesario, reúnese xon ela en Londres. Unha historia de homes ausentes, pero tamén de homes bos que aprenden roles diferentes aos que lles ensinaron. 

Xesús falounos do proceso creativo do libro e da súa estrutura. Comeza presentándonos a súa avoa, xa afianzada en Londres, e a si mesmo como adolescente que pasa os veráns con ela. Paseniñamente vai desenvolvendo o nobelo e retrocedemos no tempo a unha Galicia, un Betanzos de postguerra e miseria que obriga ás súas xentes a buscar recursos fóra. A memoria familiar deste relato ten o poder de evocar as propias historias que todos temos de emigración, empatizamos cos personaxes porque vemos neles a membros das nosas propias familias.

Virtudes (e misterios) aborda algo case intrínseco á nosa cultura como é a emigración. É un relato necesario porque dá voz a unha xeración que coa súa capacidade de sacrificio abriu camiños e procurou o progreso e benestar dos que viñemos detrás. É un relato que case ten un cariz épico, porque converte en heroínas a mulleres que non reunían os perfís que ata agora considerabamos "novelables" e que consolida o potencial litetario das vivencias íntimas e da memoria familiar.

EN TERRA RARA, CON XOSÉ DE CEA

O pasado mércores, 4 de maio, tivemos a sorte de ter con nós a Xosé de Cea para comentar a súa última publicación, En terra rara, lectura dos Clubs de benxamíns e xuvenil nestes últimos meses.

O seu argumento resultounos xa atractivo de entrada: Xo, unha moza gandeira de 17 anos, declárase en folga de fame para defender a casa e as terras da súa familia dun proxecto co que unha compaٌñía canadense pretende extraer terras raras, un grupo de minerais moi cotizados polo seu amplo uso en novas tecnoloxías e na mal chamada transicción  verde. A través dos vídeos que colga en Instagram coñeceremos o seu mundo, vemos a súa evolución, e vemos a súa loita contra un Goliat que non só é a compañía mineira, senón os medios, os políticos e ata os seus propios veciños.

Xosé comentounos a xénese do libro, como se lle ocorrera a idea a partir dunha proposta para un guión cinematográfico. Explicounos a imaxe da portada, un debuxo de P. Panduriño a partir dunha fotografía de Asunción das Encrobas, muller que xunto coas súas veciñas se enfrontou á garda civil cando Fenosa quixo construír nas súas terras un encoro en 1977. Descubriunos, tamén, todos os significados que encerra o título: as terras raras que son o reclamo da compañía mineira, a terra rara que pode ser a adolescencia que vive Xo ou o "enterrar á rara" que fai unha comunidade cando alguén se atreve a alzar a voz e a defender algo diferente do diñeiro fácil.

A nós do libro gustounos moito o empoderamento das mulleres, elas son as que moven o mundo: Xo loitando contra un xigante, a súa nai turrando dunha casa e dunha explotación gandeira, Camiño, unha bióloga apaixoada que se adentra no profundo dos bosques para descubrir especies autóctonas a piques de extinguirse ou Antía, a médica que trata a Xo cunha empatía que lle devolve a seguridade.

Ademais, podemos ver En terra rara como unha novela de aprendizaxe. Xo, a punto de cumprir os dezaoito anos, consegue coa súa decisión gañar a maioría de idade, non só física, senón tamén moral. A súa protesta é unha proba iniciática, coma as que en outras sociedades se lles esixía aos varóns para ser admitidos no mundo dos adultos. Xo, ademais de conseguir esa maioría de idade plena, é unha heroína que logra unha fazaña porque consegue un obxectivo, pero que tamén se coñecerá mellor a si mesma e comprederá mellor o mundo no que vive.

Pero por riba de todo, o que nos transmitiu Xosé de Cea é a necesidade de defender a nosa terra da barbarie que pretende destruír o noso enterno por unha présa de cartos, que son pan para hoxe e fame para mañá. A necesidade, tamén, de defender e preservar o noso para non esquecer quen somos.

ENCONTRO CON POETAS DA TERRA MELIDE... E MÁIS ALÁ

A semana pasada no club de adultos tivemos a sorte de contar coa presenza de Antom Laia, poeta melidense, e Teresa Ramiro, poeta da ría do Burgo, para falar dos seus respectivos libros No Cinzel Livre das Securas e Fundido a negro.
O noso encontro foi máis ben un recital poético que arrincou co potente son da buguina que soprou Teresa, introducíndonos de cheo no seu universo poético no que o mar é omnipresente, así arrinca tamén Fundido a negro: "Entre os dedos/ unha espiral de salitre/ na boca/ doídos silencios/ no ar o bruar da buguina".
Evocacións de lugares mariños, infancia e saudade dun pasado, presenza da morte, de sombras... a poesía do cotiá, da vida mesma, o compromiso que impera tamén na poesía de Antom Laia e, común aos dous poemarios, a presenza de mulleres poderosas, empoderadas "E elas, soinhas e balteiras, Marias comunais/de maôs e vigor, escano a escano, tras escano:/ resistirom,/ termaron,/ rebelarom/ para verter nos horizontes-passo a passo-/ umha trave de ouro e dignidade..."
Unha xornada estupenda para o noso club de aldultos, que andaba un pouco falto de poesía.

REVOLUCIÓN DETRITO CON XOSÉ DE CEA

A pesar da súa miseria, Ticho cría nos contos de fadas. Decotío, a esperanza dos pobres ten forma de milagre, de maná caído do ceo, de fada madriña que che vén sacar das leas a golpe de variña máixica. Así e todo, crendo como cría nos contos de fadas, Ticho quedou de pedra cando topou cun trasno na mina de carbón na que traballaba.

Así comeza Revolución Detrito, a última novela de Xosé de Cea, escritor melidense con quen tivemos a sorte de compartir a nosa última sesión de club de lectura.

Revolución Detrito, que pode ser clasificada como novela distópica, discorre na República de Ocidia, un estado totalitario que recorda a demasiadas dictaduras dos nosos tempos, gobernada con man de ferro, após dun golpe de estado, por un dictador de nome rimbombante alcumado Napialatón, que tamén nos resulta extremadamente familiar. A descrición do aparato e mecanismos de poder son un déjà vu, fascismo fachendoso, ignorancia, incompetencia e cinismo. Un mundo desigual que aboca á miseria á maior parte da sociedade, un mundo do revés onde os nenos teñen que traballar para manter á súa familia. Ticho é un destes nenos que dende os oito anos deslómbase nunha mina xunto coa súa irmá Area, que traballa nun vertedoiro. O seu pai, Papá Dimas, quedou eivado sen atención de ningún tipo e súa nai, mamá Melba, supostamente emigrou para mellorar as súas vidas.

Pero o que a nós pode parecernos unha distopía é unha realidade en moitas partes do mundo. Xosé veu provisto de fotos de nenos traballando en minas e vertedoiros que poderían ser ilustracións da novela. Sen ir máis lonxe foi unha realidade no noso país até hai ben pouco. O dedicatario do libro é o pai do autor "que, con trece anos, xa traballaba picando pedra nunha canteira... tres pesetas á hora, oito horas ao día, mellor que coidar ovellas...".

O único xeito de saír deste pesadelo vai ser unha revolución artellada na clandestinidade polos disidentes do réxime e Ticho e Area, sen sabelo, van xogar un papel fundamental. O encontro de Ticho con ese trasno que se anunciaba no comezo marcará un punto de inflexión nas súas vidas. A revolución fará caer o réxime e traerá a xustiza, pero terá un alto prezo para Ticho e Area. Non é un conto de fadas perfecto.

Sen ser un conto marabilloso, esta lectura amósamos que ás veces as revolucións só son posible se cremos na maxia, se loitamos contra o imposible. Ticho é o elixido precisamente por crer nos contos marabillosos.

A hora e pico que puidemos estar con Xosé de Cea pasou voando. Non podemos facer outra cousa que recomendar este libro que, aínda que estea editado na serie xuvenil de Xerais Fóra de Xogo, parécenos moi acaído para lectoras e lectores de todas as idades. Con razón esta novela resultou finalista do XII Premio Raíña Lupa de Literatura Infantil e Xuvenil. Parabéns, Xosé, e agardamos con ansia unha nova obra.

INAUGURAMOS O CLUB DE ADULTOS CON SUSANA S. ARÍNS

O pasado mércores 9 de outubro arrancamos o club de adultos cunha invitada de luxo, Susana Sánchez Aríns, para falarnos do seu libro Seique. Como en anteriores ocasións, cando temos unha escritora ou escritor convidado, acudiron tamén a nosa xuntanza algunhas (ávidas) lectoras do Club de xuvenil, como Omaira Vidal e María Fuciños.
Para definir este libro non podemos evitar repetir o que din as lapelas: "Seique non é un poemario, Seique  non é unha novela, Seique non é un ensaio, Seique non é unha investigación histórica, porén, Seique recolle algunha cousa de cada un deses xéneros...". Seique é un relato poético que nos mergulla na memoria e o esquecemento dun pasado familiar no que conviven vítimas con verdugos.
Ao modo dunha rapsoda, no seu sentido etimolóxico de "zurcidora de cantos", a autora vai cosendo triscos de conversas que escoita na casa e fóra dela, triscos de historias que non están nos arquivos porque aínda que "a história a escrevem os vencedores, mas também é certo que a inescrevem", os paseos, as execucións, os expolios, a  múltiples formas de represión... no ficaron por escrito.
Susana S. Aríns ten a valentía de tratar de reconstruír a historia dun seu tío que foi un temido represor da zona do Salnés, unha persoa ruín que era malo tamén de portas para adentro. Ao longo do libro repétese a modo de coro de traxedia grega "Se foi así de malo cos seus, como sería cos de fóra". Ten a valentía de reabrir feridas para tratar de sandarlas, de seguir adiante a pesares do medo de que o pus da ferida alcance aos que aínda están vivos e medraron "com a sensaçao de que seu pai pôde ser culpável de algum tipo de delito ou de que pôde ter un comportamento similar ao dos repressores."
As case tres horas que estivemos con Susana pasaron voando. Apenas nos chegou o tempo para falar do libro, da memoria e desmemoria histórica, das vítimas. Coñecimos primicias da segunda edición de Seique como historias engadidas do tío Manuel, un magnífico cadro xenealóxico a cargo da ilustradora Rosa Herraiz Cabanas e as fotografías familiares que compartiu connosco Susana.
Onte enterámonos de que a súa tradución ao castelán Dicen acaba de gañar o premio ao "Mejor libro del año" na categoría de ficción que concede o Gremio de Libreros de Madrid. Merecidísimo, parabéns, Susana, agardamos con ansia ese roteiro prometido e esa 2ª edición que ten que estar a puntiño de saír.

DESPEDIDA DO CLUB DE ADULTOS CON MANUEL GAGO

O mércores 12 de xuño despedimos o club de persoas adultas cunha compañía de luxo, Manuel Gago, que acudiu por segunda vez a noso centro para compartir con nós impresións da súa última novela, O exército de fume.
O Exército de fume desenvólvese na Galicia da postguerra, nos anos da 2ª Guerra Mundial e dá conta da conivencia entre o réxime franquista e a alemania nazi deste período. Gago, combinando maxistralemente feitos históricos con fición, cóntanos como un grupo de homes e mulleres unen as súas forzas para frear o avance do III Reich e minar a súa presenza no territorio galego, coa esperanza de que iso podería acabar co réxime de Franco.
Esta é unha novela que homenaxea aos guerrilleiros e guerrilleiras galeg@s antifranquistas, eses heroes que non triunfaron e non pasaron aos libros de historia. Tal como aclara o autor na nota final: "...en que medida o heroe só o é cando resulta vitorioso; de caer derrotado, adoita mergullarse na negrume do esquecemento". Personaxes como Ramallo, Regos, Charo, Camilo... son trasuntos de Foucellas, o Gardarríos, Chelo ou Gómez Gayoso, que aínda non están nos libros de texto.
Por outra banda está a figura do pintor Urbano Lugrís como prototipo do creador brillante atrapado pola miseria moral do franquismo, pero que tamén conseguirá ser un heroe nesta historia.
Tamén poderíamos dicir que esta é unha novela feminista xa que fala de mulleres que queren ser visibles e decidir sobre a súa propia vida, como Celia, unha das protagonistas.

Gago explicounos a xénese desta poderosa historia e ademais fíxonos reflexionar sobre algúns aspectos da nosa propia identidade: porque na cultura galega non temos heroes ou non explotamos a nosa propia historia como sucede noutras culturas?

Este foi o broche de ouro de este curso, no que limos as seguintes lecturas:

Aqueles días en que eramos malas, Inma López silva

No te olvides de recordar, cómic de Peter Kuper

Una temporada para silbar, Ivan Doig

Tú no eres como otras madres : historia de una mujer apasionada , Angelika Schrobsdorff

Austerlitz, W.G. Sebald

La Mennulara, de S. AgnelloHornby

El gatopardo, G. T. di Lampedusa

Contrato con Dios de W. Eisner.

París-Austerlitz, de R. Chirbes

El viaje, cómic de P. Baudoin.

Contrato con Dios, cómic de W. Eisner

Long Play, Lois Pérez

O exército de fume, Manuel Gago

COMPARTINDO VERSOS CON LOIS PÉREZ

Grazas a unha iniciativa do ENL, asiduo colaborador baixo a coordinación de Marga Quintela, na nosa sesión do club de adultos do mes de maio gozamos da compaña de Lois Pérez, poeta, cronista, roqueiro, músico, locutor radiofónico... e profesor, que veu paliar un pouco a gran carencia de poesía que padecemos no Club de Adultos.
Se xa a lectura da súa obra Long Play puido deixarnos un tanto desconcertadas porque é un libro que rompe moldes, con banda deseñada, versións de cancións, prosa desternillante... a presencia de Lois acabou de rompernos os esquemas por completo, xa no principio, cando sacou a súa guitarra feita cunha lata de diesel reciclada. É que resultou que o noso convidado tamén é luthier!
Nun escenario moi amañadiño, coa axuda do gran David Canoura, a modo de pub, Lois recitou os seus poemas, cantou, berrou e fíxenos cantar e rir bastante a todas e todos coas súas per-versións de cancións.
E no medio desta sesión tan entretida descubrimos un poeta que combina maxistralmente esa viaxe persoal ao lado escuro, irracional...  co xogo continuo, como o que fai coas iniciais L.P. do título, do seu nome e dunha serie de pintureiros personaxes inventados. Un poeta que é quen de encendernos de paixón en Amar en caso de incendio, arder en caso de amor, de denunciar os desastres da guerra no fermosísimo Berce e área ou de explicarnos a diglosia (Lady Glosia!!) cantando Satisfation. Longa vida a Long Play e longa vida á poesía.

Obradoiro de creación literaria: Viva a fantasía

Estamos aproveitando que esta tempada temos no noso centro a Xabier Xil Xardón facendo unha substitución, para que nos imparta uns obradoiros de creación literaria.
No club de benxamíns estamos a traballar co relato fantástico. Xabier repartiunos un material para ter un punto de partida: navia é unha rapaza que vive nunha illa afastada do mundo, que non recibe viaxeiros dende hai centos de anos. Todo o saber dos devanceiros está gardado nunha arca con tres cerrollos, custodiada polas anciáns do lugar. Navia quere coñecer mundo, pero para iso deberá acceder aos documentos da arca, construír unha nave e botarse a navegar nun mar cheo de monstros lendarios e mil perigos descoñecidos.
Navia escribe unha bitácora ou caderno  de viaxe. No décimo terceiro día de viaxe a auga escasea e ela empeza a ter problemas par durmir. Que pasaría no vixésimo quinto día, no sexto ou no décimo cuarto?
Xa levamos dúas sesións e agardámosvos na terceira e derradeira o próximo mércores 20 de marzo.

ENTREVISTA A LEDICIA COSTAS

O pasado venres 22 de febreiro tivemos a sorte de ter a Ledicia Costas no IES de Melide para falar da súa novela O corazón de Xúpiter.
Este foi un libro de lectura en 2º de ESO e na clases de Reforzo estudamos e limos os seus textos. O corazón de Xúpiter cóntanos a historia de Isla, unha rapaza que inicia nas redes sociais unha relación con alguén alcumado Xúpiter, que acabará destruíndoa.
Esta non é só unha novela que nos pon en garda sobre os perigos das redes sociais, senón que é tamén unha novela que nos fala de soidade, de acoso escolar, das falsas apariencias, pero tamén de amizade, de valentía e de amor.
Despois da nosa charla con Leticia puidemos facerlle unha entrevista na nosa emisora Falamelide, para comentar aspectos da súa traxectoria, da súa obra e, en contreto, do Corazón de Xúpiter. Velaí.


 

INAUGARAMOS CURSO CON INMA LÓPEZ SILVA

Esta semana retomamos a nosa actividade no club de lectura Papalibros. O luns tivemos reunión os do Club de Xuvenil, para lectoras e lectores de 3º de ESO en adiante. A maioría de Papalibros Xuvenís son de 3º de ESO e 1º de BAC, agardamos con ansia algunha incorporación dos d@s de 4º, de 2º BAC xa non esperamos moito porque este curso convertiuse xa hai tempo nunha especie de salto de obstáculos no que parece que a lectura, e outras tantas cousas imprescindibles, non han lugar. Fixemos entrega do cómic que imos ler este mes: Replay, de Jorge Zentner e David Sala, que nos conta a historia de dous amigos que se reencontran despois de varios anos de separación levando vidas moi diferentes.
O mércores 3 a mediodía estreábase o club de Benxamíns, no que contamos cun grupiño de magnífic@s e consolidad@s lectoras e lectores de 2º de ESO e un gran grupo de rapaces e rapazas de 1º de ESO no que, afortunadamente, hai moitos mozos, que parecen ser lectores escasos e "especie en risco de extinción". Comezamos informando aos novos Papalibros de como funcionaba o club de lectura, días de reunión, actividades, carné... e rematamos levando a próxima, Soy una matagigantes, o marabilloso cómic de Kelly e Niumura co que xa disfrutaron en anos anteriores algunha promoción de Papalibros.
Na tarde do mércores 3 na sesión de adultos, á que asistiron varias lectoras do club de xuvenil e moit@s convidad@s, tivemos a sorte de disfrutar da compaña da escritora Inma López Silva, para falar da súa última novela Aqueles días en que eramos malas, que @s Papalibros adultos limos no verán.
Inma ten raíces melidenses e, en primeiro lugar, compartiu con nós esa sensación de non saber chegar en coche a un lugar onde viña en bicicleta de nena, cando no Marquiño aínda non estaba construído o novo instituto que substituíu ao vello edificio que hoxe é o Multiusos.
Aqueles días en que eramos malas dá conta das vivencias de cinco mulleres que comparten espazo nun cárcere de mulleres. Unha monxa, unha colombiana, unha prostituta, unha funcionaria de prisións e unha escritora, que non casualmente se chama Inma, fálannos do seu pasado e o seu presente por boca desta última escritora que manexa aos personaxes ao seu antollo xogando coa realidade e a ficción. Ademais de describirnos o complexo mundo dos cárceres, a novela abre un debate sobre o tema da maternidade, que vén sendo un sutil fío que ganduxa a todas estas mulleres. Nas case tres horas que pasamos na compaña de Inma falamos do código penal, dese descoñecido mundo das prisións ao que gran maioría só coñecemos polas películas e ficción, de reinserción... Pero sobre todo falamos da maternidade, omnipresente en todos os personaxes e sobre como está sobredimensionada no mundo actual. Foi unha sesión emocionante na que, como case sempre, a literatura nos leva a falar da vida, dos grandes temas que nos preocupan.
Despedimos a sesión de adultos recollendo a próxima lectura, Tú no eres como las otras madres, de Angelika Schrobsdorff, un libro do que xa levábamos moito tempo detrás e que promete.

ROTEIRO NA RIBEIRA SACRA CON XABIER QUIROGA

O pasado martes 15 de maio, cun tempo espléndido, tivemos a sorte de poder facer un roteiro pola Ribeira da man Xabier Quiroga para percorrer os algúns dos espazos e paisaxes que aparecen na súa novela Iza o da saca. Participamos nesta actividade convidad@s polo club de lectura do IES Camilio José Cela e a súa coordinadora, Violeta Pérez Figueroa.
No club de adultos xa leramos esta obra e contaramos coa presenza de Quiroga. Nesta ocasión sumouse a lectura o club de xuvenil e, a pesares das dificultades do texto, tivemos incluso lectoras do club de benxamíns, como Omaira Vidal, que con só 12 anos debe ser unha das lectoras máis novas desta obra.
A nosa visita comezou polo Ecomuseo do Pazo de Arxeriz, un dos escenarios da novela, que rastrea o Reina trantando de seguir a pista a aqueles nazis fuxidos. O Cabo do Mundo, a praia da Cova,onde agúns ousad@s incluso se bañaron, e unha andaina en Marce completaron o resto da xornada.

AS PAPALIBROS ADULTAS CON MIGUEL ANXO FERNÁNDEZ

Despois dun tempo de silencio neste blog, pero non exento de voraces lecturas, reaparecemos para dar conta da nosa estupenda sesión con Miguel Anxo Fernández arredor dunha das súas novelas da serie do detective Frank Soutelo, Bícame, Frank.
A pesares de que tivemos que cambiar a nosa reunión para un xoves ás 16.30, a pouca idoneidade da hora non impediu que nos xuntásemos un grupo dunhas 15 persoas, das máis de 20 que formamos o club de adultos.
Miguel Anxo falounos da súa gran paixón, o cine, e de como na súa novela están presentes as técnicas da sétima arte. Da súa man descubrimos como xurde unha novela policía e, en particular como xorde o universo de Frank Soutelo: Pat Pérez, Poncio, Sugar Jones, a tía Castora...
Bícame, Frank, está ambienta polo ano 2011 coa crise económica como telón de fondo, o 15M e a Primavera Árabe. Frank Soutelo nesta ocasión terá que seguir a pista dun valioso papiro exipcio disputado por numerosa xente e que  vai deixando un rego de cadáveres. Curiosamente esta novela foi escrita xusto antes do sonado roubo do Códice Calixtino.

Pasamos máis de dúas horas na agradable compaña de Miguel Anxo e, como é tradición no noso club, non faltaron as lambetadas. Nesta ocasión escollimos respostería melidense: ricos, amendoados, melindres... coa (interesada) intención de que Frank Soutelo apareza nunha próxima novela desgustando a nosa deliciosa repostería e Melide se incorpore ás rutas gastronómicas do detective, que non deixa de ser un auténtico bon vivant.

Agardamos volver a ter a Miguel Anxo Fernández no noso club para falar dalgunha das súas últimas creacións como Blues para Moraima, un interesante thriller no que recrea a historia dun cineasta galego exiliado, trasunto de Carlos Velo, personaxe sobre o que M. A. Fernández é especialista.

INAUGURANDO CURSO CON MANUEL GAGO

A semana pasada o Club de lectura Papalibros retomou a súa actividade cun convidado de luxo, Manuel Gago, que acudiu a Melide a compartir con nós impresións sobre a súa última novela, O anxo negro, obra que afortunadante escollemos no club de adultos como lectura de verán.
A acción transcorre na Galicia dos anos 80. Os habitantes dunha aldea da Costa da Morte acoden a Nicolás Bren, un capitán retirado de Corcubión, para que lles axude a recuperar a imaxe dunha santa moi venerada e querida que lles foi roubada na igrexa parroquial. O capitán, coa axuda de Andreu, un barman bo coñecedor do medio, irá destapando unha trama corrupta, na que a Igrexa ten un importante papel, ao tempo que descobre a importancia dunha talla vinculada a momentos decisivos da nosa Historia e da Historia europea.
O anxo negro é, polo tanto, ademais dunha novela negra, unha novela que, sen poder clasificarse como novela histórica, transita pola historia do noso país e se compromete coa nosa identidade. Xunto a personaxes reais como Pedro Froilaz, don Juan de Austria ou a mesma raíña de Escocia María Estuardo, desfilan outros ficticios como Diego de Carnota, un engaiolante nobre de espíritu renacentista inspirado en Diego Sarmiento de Acuña e/ou no conde de Gondomar. Sucédense tamén distintos escenarios e tempos como a Galicia de Xelmírez, a España de Carlos I e as guerras de relixión europeas, a Inglaterra isabelina ou a represión fascista na Galicia da Guerra Civil e posguerra. A estes elementos históricos, éngadense os humanos, os que dan vida e forza literaria ao relato: as tres Marías, mamá Sula, a gran matriarca, Andreu, o fillo de inmigrantes que loita por facerse un sitio na comunidade ou, como non, o maquiavélico don Servando. Con todos estes fíos Gago tece unha historia perfecta e fluída que consegue atraparnos e tamén emocionarnos.
Pero se a lectura foi unha aventura apaixoante non o foi menos a xornada compartida con Manuel na que, ademais de comentar polo miúdo moitos aspectos da novela, compartiu con nós o seu saber sobre patrimonio e etnografía e vivencias persoais neste campo, que poderían ser perfectamente o argumento dunha nova novela. A súa excelente capacidade comunicadora fixo que o tempo voase e que, tras case tres horas de sesión, se nos fixese pouco. Agardamos con impaciencia unha próxima entrega e poder disfrutar de novo da súa compañía.

DESCONHECIDO, CON XIAO BERLAI

O mércores de 10 maio tivemos o pracer de compartir unha sesión de Papalibros con Xiao Berlai e Ernesto G. Torterolo, que nos presentaron Desconhecido, un proxecto no que se unen poesía, música, ilustración e cómic para contar a historia, nas súas propias palabras, dun home descoñecido que eleixiu a soidade ao ser privado do amor da súa vida.
Traballamos con esta obra no club de xuvenil e no de adultos, polo que a nosa reunión foi interxeneracional, como algunha vez anterior. Asistimos máis de 20 persoas, entre as que, ademais dos Papalibros había outras persoas da Terra de Melide, todas fans de Berlai, que puidemos escoitar varias cancións do disco e desfrutar en directo dos debuxos de Ernesto G. Torterolo, que tivo a paciencia de personalizar as ilustracións das dedicatorias.
O máis interesante foi escoitar dos autores o proceso de creación da obra, inspirada nunha historia familiar de Xiao, como primeiro xorde unha canción á que se van unindo outros poemas. A isto se engaden as imaxes como unha necesidade ou desculpa para centrarse na música, para que a historia ocupe toda a nosa atención. Vaise configurando un relato cheo de lirismo que nos entra por todos os sentidos e consegue mergullarnos no mundo dese descoñecido, dese home que escolle a vivir apartado porque non o deixaron elexir a súa vida.

IZAN O DA SACA, DE NOVO CON XABIER QUIROGA

O xoves 16 de marzo, nun horario inhabitual para @s Papalibros adult@s, tivemos a sorte de contar coa presenza de Xabier Quiroga para falarnos da súa última novela, Izan o da saca, que acaba de recibir o premio San Clemente. A reunión, como si é habitual, tivo lugar na nosa biblioteca Xaquín Yebra, recén "reinaugurada" tras as obras que a convertiron nun lugar luminoso, diáfano e moi agradable, a "sala bip" do instituto como din algúns usuari@s.

Izan o da saca é unha novela cun estraño título que podería considerarse un thriller, novela negra ou mesmo novela histórica. O Reina, un taxista da Ribeira Sacra afeccionado á investigación policíaca e auténtico papalibros, acepta a encomenda dun alto cargo político galego que quere esclarecer unha posible conexión nazi no seu pasado familiar na máis estricta discreción e confidencialidade, como a súa posición así o esixe. O Reina comezará unha investigación que o levará a descubrir unha serie de testemuñas que documentan a presencia nazi en Galicia, que formaba parte da misteriosa "Ruta das Ratas", pola que moitos nazis fuxiron a América do Sur.

Coa a habilidade que xa percibimos noutras obras, Quiroga consegue un relato trepidante mesturando distintas voces narrativas combinadas con precisión. Personaxes emotivos como Lelia, o Barrabás, o Graciano, outros non tan emotivos pero moi moi auténticos como D. Manuel Varela e outros máis poéticos como a pobre Loliña da postguerra cohabitan con personaxes reais como Xan de Forcados, Guillermo de Cloos ou Walter Kutschmann facendo que o lector se implique tamén nunha investigación persoal do pasado.
Na nosa sesión Xabier explicounos detidamente a xestación do libro e a súa minuciosa documentación e investigación, aportándonos manuscritos, fotografías e detalles que nos facían imaxinalo tal cal o Reiniña nos pasadizos de Samos. Unha xornada emocionante grazas a  accesibilidade, a calidez e o agarimo co que nos agasallou Xabier Quiroga.

PREPARANDO RESISTENCIA, DE ROSA ANEIROS

Hoxe temos xuntanza os Papalibros de adultos para comentar Resistencia. Tivemos a sorte de contar coa xenerosidade Rosa Aneiros, que nos mandou un vídeo para esta ocasión. Preparamos tamén un material auxiliar para contextualizarnos e entender mellor esta historia de amor nun Portugal que loita polas súas liberdades e resiste á ditadura do Estado Novo.

CABALOS E LOBOS CON FRAN P. LORENZO

A semana pasada as Papalibros do club de adultas tivemos a sorte de poder compartir a nosa xuntanza de febreiro con Fran P. Lorenzo, autor de Cabalos e Lobos, unha magnífica novela difícil de encadrar nunha soa temática.  
Cabalos e Lobos é inicialmente unha historia de busca persoal. Paula, unha muller que acaba de entrar na cincuentena e que pertence a unha influínte familia viguesa con raíces alemáns, agarda un diagnóstico dunha posible enfermidade grave. Nesta angustiosa espera, que marca un punto de inflexión na súa vida, comeza a mirar de fronte á morte e necesita atopar respostas aos silencios impostos e puntos escuros que rixen as súas relacións familiares para deixar un legado ao seu fillo Thomas.
Nesta primeira parte, Paula asume a voz narrativa en primeira persoa. Esta busca persoal convértese nunha saga familiar, a historia dos Beckman, unha familia alemá que chega a Vigo nos anos 20 do século pasado. Na primeira parte Paula vai cosendo recordos e reconstruíndo escenarios a partir de vellas fotografías. Na segunda parte, Álvaro, o tío de Paula, desvelará os puntos escuros do pasado familiar, que é indisociable da historia do pobo alemán no século XX.

Cabalos e Lobos é tamén unha novela histórica que transita entre dúas cidades, Lübeck e Vigo, e percorre o terceiro Reicht, as mobilizacións obreiras da II república, a Guerra Civil Española, a II Guerra Mundial, o Holocasuto, a represión franquista...É unha novela que reivindica a necesidade de mirar atrás, dando unha volta ao castigo bíblico da muller de Lot, que queda convertida en estatua de sal ao contemplar a destrución de Sodoma e Gomorra, ou ao mito de Orfeo, que perde á súa amada Eurídice por voltar a vista.
Pero entre os segredos familiares, ademais das sinistras filiacións políticas, agóchase tamén amores prohibidos, o amor por Bruno ao que Álvaro terá que renunciar, convertíndose en certo modo nunha sombra. É esta tamén unha historia de denuncia, que dá voz a todas as aquelas persoas que non puideron disfrutar do mellor do ser humano, o amor, porque a súa escolla non estaba dentro dos cánones establecidos
Cabalos e Lobos é clasificación que fai Álvaro das persoas, os lobos son aqueles que necesitan depredar para sobreviviren, mentres que os cabalos, como no xadrez, son capaces de saltar con elegancia e beleza, sen ter que danar a ninguén. Ao longo das catro xeracións de Beckman, os lobos van dando lugar aos cabalos e Thomas, o herdeiro, será libre e nobre coma un cabalo grazas, en parte, ao legado da súa nai e ao sacrificio dos seus tíos.

A compaña e a xenerosidade de Fran P. Lorenzo permitiunos coñecer de primeira man o proceso creativo, os seus vínculos familiares e persoais coa cidade de Vigo, escenario e tamén personaxe que observa a acción dende o cumio do emblemático edificio de Gran Vía nº 2. Durante as máis de dúas horas nas que Fran compartiu con nós todo ese microcosmos que xerou esta marabillosa ficción, descubrimos, ademais do escritor, a unha persoa engaiolante. Desexamos sinceramente volver compartir con el outra das súas creacións en non moito tempo.

"ZAPATILLAS ROTAS" CON XABIER QUIROGA

O pasado mércores 9 de decembro tivemos a sorte de contar coa presenza de Xabier Quiroga na nosa xuntanza de Papalibros adultas. Aínda que vén de presentar a súa última obra, Inzan o da saca, nós convidámolo para falar de Zapatillas Rotas, a súa anterior publicación.
Zapatíllas rotas é unha novela construída arredor dun velliño que un día desaparece dunha residencia de anciáns convidado (ou raptado) por un "home", un antigo veciño que necesita respostas. Este home, un parado que non ten presa, monta ao ancián no seu vello automóbil  coa intención de ver o mar, e xuntos emprenden unha viaxe ao pasado, na que a fráxil memoria do vello é o fío condutor do que vai tirando o home para entender a súa historia familiar.
Paralelamente vaise montando un dispositivo para atopar ao vello, que vai transformando a desaparición nun rapto e a acadará unhas dimensións descontroladas.  Coidadoras, asistentas sociais, gardas civís, policías, directores xerais da Xunta, secretarias-amantes de directores xerais, esposas enganadas, fillas consentidas e ata un tirador de élite coprotagonizan outros episodios que a modo de contrapunto se van interpolando na historia. Esta rica galería de personaxes serve de escusa para denunciar a situación dos maiores cunha lei dependencia abortada, a ineficacia e hipocrisía de moitos altos cargos, a violencia machista, o desequilibrio dalgunha xente que ten acceso ás armas, a situación do idioma, a falta de compromiso e fe no traballo... Fronte este panorama devastador, só se salvan xentes sinxelas que cren no seu traballo como unha asistente social que se implica ou un garda civil con moito sentido común que, lamentablemente, deben obedecer a superiores incompetentes.
Con todos estes elementos vaise tecendo unha historia áxil que mantén a tensión até o final, momento no que se alcanza un clímax cinematográfico, onde vemos a última escena dende distintos planos e case sentimos o pelo revolto polas aspas dos helicópteros.
Pero máis que unha road moovie ou un thriller, Zapatillas é unha novela de amor, un amor que a inxustiza, a desigualdade e o abuso dos que gañaron a Guerra Civil fan imposible. É tamén unha historia das raigames que se perden, dun mundo que se esboroa coma a memoria do señor Xaquín.
A presenza de Xabier Quiroga permitiunos falar de todos estes aspectos e, ademais, do proceso creativo da obra. Así descubriunos a historia de amor real que se agocha na novela, a do autor coa súa avoa Xosefa, a dedicataria do libro. Todo un pracer despois do gran pracer que xa supuxo ler Zapatillas rotas.

ADEUS A XOSÉ NEIRA VILAS

Este venres 27 de novembro, xa avanzada a mañá, o alumnado de literatura galega de 2º BAC preparaba apresuradamente para proxectar nos corredores unha imaxe de Xosé Neira Vilas cun breve pé que aclaraba que o autor de Vila de Cruces nos deixara. Poderíamos escribir aquí un artigo extenso gabando as calidades do autor e da persoa que foi Neira Vilas, pero hai abondosa información na rede e nos medios. Aquí e agora gustaríanos, gustaríame, facer unha breve reflexión, xa a título persoal, do que supuxo Memorias dun neno labrego para aqueles que nacimos nos anos 60 do pasado século e nos botamos a ler nos 70.

Non me lembro con exactitude cal foi o primeiro libro, libro-libro, refírome, que lin en castelán, pero si me lembro que o primeiro libro que lin en galego era Memorias dun neno labrego, lectura obrigatoria, se mal non recordo, naquel 1º de BUP no que eu tería uns catorce anos. A lectura non fora fácil porque o vocabulario era complicado e non tiñamos dicionarios axeitados. A miña foi a primeira promoción que estudara lingua galega no instituto. Daquela o material didáctico estaba por facer, había un único libro de texto e non gardo na memoria literatura xuvenil en galego a non ser unha tradución do Principiño, que por fortuna tiña na casa, e que por moito debuxiño que tivese non acababa de convencerme... (quen dixo que esta era unha lectura para nenos?).

Cando conseguín ir superando as dificultades do léxico e avanzando a novela, descubrinme igual de prendida que con outros libros que lera, xa non era capaz de parar até saber se habería xustiza para Balbino, odiaba a Manolito, sentíame resarcida cando lle guindara a pedra e choraba de carraxe cando seu pai o castigara brutalmente.

Parafraseando a Carlos Negro, eu nunca fóra nena de aldea, máis a aldea entrou en min non só a través da casa dos avós paternos, na aldea de Cabeza de Vaca, en Ourense, senón tamén a través dos libros da Triloxía do neno de Neira Vilas. Con el descubrín a historia da xente humilde do meu país, que ás veces non é a que se conta nos libros de texto, unha historia de asoballamentos, inxustizas e desigualdades, pero cun ingrediente novo, a dignidade que Neira Vilas lle devolvía a aldea.

Voltei a mirar para o río e a comparalo cao vida. Coa vida de todos. A da xente que facía a labra, a dos que estaban lonxe, ou navegando, ou aínda non nasceran. ¡Que procesión inmensa é o mundo! Que feira, onde a todas horas chegan uns e outros vanse.

Memorias dun neno labrego

Grazas polas túas lecturas, Xosé, por facernos máis agradable este río da vida.